Een lichtwekker, ook wel wake-up light genoemd, probeert je op een andere manier wakker te maken dan een gewone wekker. In plaats van ineens een harde zoemer te laten horen, wordt de slaapkamer geleidelijk lichter. Het idee is dat je lichaam daardoor rustiger uit de slaap komt en de overgang naar de ochtend natuurlijker verloopt.
Maar werkt zo’n wake-up light echt? Hoeveel licht heb je nodig, welke functies zijn nuttig en maakt het veel uit of je een duur model van een bekend merk koopt of juist een goedkope lichtwekker? In deze koopgids bekijken we waar je op moet letten en welke eigenschappen in de praktijk echt verschil maken.
Inhoudsopgave
- Wat is een lichtwekker?
- De beste lichtwekkers
- Waarom een lichtwekker in plaats van een gewone wekker?
- Hoe werkt een lichtwekker?
- Natuurlijk wakker worden en je biologische klok
- Helpt een lichtwekker tegen een winterdepressie?
- Hoeveel lux heb je nodig?
- Dure of goedkope lichtwekker?
- Welke fabrikanten van lichtwekkers zijn goed?
- Lichtwekker met natuurgeluiden of vogelzang
- Wat is audiosynchronisatie?
- Slimme lichtwekker met Google Home of Apple HomeKit
- Kleine lichtwekker: handig of juist niet?
- Werkt een wake-up light bij zware slapers?
- Lichtwekker met zonsondergangfunctie
- Kan een lichtwekker je dag- en nachtritme herstellen?
- Waar moet je nog meer op letten?
- Hoe kies je de beste lichtwekker?
- Ervaringen
Wat is een lichtwekker?
Een lichtwekker is een wekker die je probeert wakker te maken met licht dat langzaam sterker wordt. In plaats van dat je op een vooraf ingesteld tijdstip abrupt wordt gewekt door een alarm, begint het licht meestal al enige tijd daarvoor geleidelijk toe te nemen.
Het principe lijkt op een zonsopkomst. Eerst is er maar weinig licht, daarna wordt de slaapkamer steeds helderder. Op het ingestelde tijdstip kan vervolgens een geluid bijkomen, bijvoorbeeld vogelzang, natuurgeluiden, radio of een traditioneel alarm.
Een wake-up light is daarmee iets anders dan een gewone lamp met een timer. Bij een goede lichtwekker is de lichtsterkte onderdeel van het hele wekproces. Ook de kleur van het licht kan tijdens de zonsopkomst veranderen.
De beste lichtwekkers
Bij de beste lichtwekkers vind je de lichtwekkers die de hoogste score hebben gehaald.
Een goede wake-up light moet prettig wakker maken, eenvoudig in te stellen zijn en voldoende licht geven voor het doel waarvoor je hem koopt. Extra functies zijn mooi meegenomen, maar mogen de basis niet ingewikkeld maken.
Waarom een lichtwekker in plaats van een gewone wekker?
Het grootste verschil is de manier waarop je wakker wordt. Een traditionele wekker wacht tot het ingestelde tijdstip en maakt vervolgens geluid. Dat kan behoorlijk abrupt zijn, zeker wanneer je uit een diepe slaap wordt gehaald.
Een lichtwekker begint juist eerder met zijn werk. Het licht neemt geleidelijk toe terwijl je nog slaapt. Daardoor krijgt je lichaam als het ware alvast het signaal dat de nacht voorbijgaat.
Dat betekent niet dat een lichtwekker iedereen gegarandeerd prettiger wakker maakt. De ervaring verschilt per persoon. Maar juist als je een hekel hebt aan een harde wekker en ’s ochtends vaak het gevoel hebt dat je uit je slaap wordt gerukt, kan een wake-up light interessant zijn.
Er is bovendien een praktisch voordeel: je hoeft niet altijd een luid alarm te gebruiken. Je kunt het geluid zachter zetten en het licht het grootste deel van het wekproces laten doen.
Hoe werkt een lichtwekker?
Een lichtwekker heeft een krachtige lamp die op een ingestelde tijd automatisch aangaat. De lichtsterkte wordt vervolgens geleidelijk verhoogd.
Stel dat je om zeven uur wilt opstaan. Je kunt dan bijvoorbeeld instellen dat de zonsopkomst een half uur eerder begint. Om half zeven begint de lamp heel zwak te branden. Vervolgens wordt het licht steeds feller, totdat je rond zeven uur in een duidelijk verlichte slaapkamer ligt.
Sommige lichtwekkers bootsen daarbij niet alleen de helderheid van een zonsopkomst na, maar veranderen ook de kleur van het licht. Het licht kan bijvoorbeeld beginnen met een warmere tint en later steeds witter worden.
Daarna kan een geluid het proces afronden. Je wordt dan niet alleen door licht, maar eventueel ook door muziek, natuurgeluiden of vogelzang gewekt.
Een belangrijk detail is dat je niet rechtstreeks in de lamp hoeft te kijken. Het gaat erom dat je ogen het toenemende licht waarnemen terwijl je in bed ligt.
Natuurlijk wakker worden en je biologische klok
Licht heeft een belangrijke invloed op onze biologische klok. Je lichaam gebruikt de afwisseling tussen licht en donker onder andere om te bepalen wanneer je actief en wanneer je slaperig moet zijn.
Ochtendlicht is daarbij bijzonder belangrijk. Daglicht helpt het lichaam om het slaap-waakritme af te stemmen op de omgeving. Een wake-up light probeert een klein deel van dat natuurlijke proces na te bootsen.
Dat is ook waarom een lichtwekker meer is dan een gewone lamp die toevallig aangaat. Het tijdstip waarop het licht begint en de manier waarop het sterker wordt, zijn onderdeel van het idee achter een wake-up light.
Toch is er een belangrijke nuance. Een lichtwekker vervangt echt ochtendlicht niet volledig. Zodra je wakker bent, is naar buiten gaan en daglicht opzoeken nog steeds een goede manier om je biologische klok een duidelijk ochtendsein te geven.
Een handige gewoonte is daarom: laat de lichtwekker je wakker maken en probeer daarna vrij snel gordijnen open te doen of even naar buiten te gaan.
Helpt een lichtwekker tegen een winterdepressie?
Hier moet je onderscheid maken tussen een wake-up light en een echte lichttherapielamp.
Bij een seizoensgebonden depressie, ook wel SAD genoemd, wordt lichttherapie daadwerkelijk als behandeling gebruikt. Daarbij gaat het doorgaans om een speciale lichtlamp die een veel intensere lichtblootstelling geeft dan een normale slaapkamerlamp. Een veelgebruikte richtwaarde bij lichttherapie is 10.000 lux, waarbij ook wordt gelet op een zo laag mogelijke blootstelling aan UV-licht.
Een gewone lichtwekker moet je daarom niet zomaar zien als behandeling tegen een winterdepressie. De lichtsterkte, de afstand tot de lamp en de gebruiksduur zijn bij therapeutische lichtbehandeling belangrijk.
Heb je ieder jaar duidelijke depressieve klachten in de herfst of winter, dan is het verstandiger om dit met je huisarts of behandelaar te bespreken. Zeker wanneer je medicijnen gebruikt of een oogaandoening hebt, is zelf experimenteren met intensieve lichttherapie niet altijd verstandig.
Voor gewoon prettiger wakker worden is een wake-up light een heel ander verhaal. Daar draait het vooral om een geleidelijke overgang van donker naar licht.
Hoeveel lux heb je nodig?
Lux is een maat voor de hoeveelheid licht die op een bepaald oppervlak valt. Bij het kiezen van een lichtwekker is lux interessant, maar je moet er wel voorzichtig mee omgaan.
Een hoger luxgetal betekent namelijk niet automatisch dat een wake-up light beter is. Belangrijk is ook op welke afstand de opgegeven lichtsterkte wordt gemeten en hoe het licht in de slaapkamer terechtkomt.
Dit is een van de punten waarop goedkope producten soms moeilijk met elkaar te vergelijken zijn. Een fabrikant kan een hoge maximale lichtsterkte noemen, terwijl die alleen onder bepaalde omstandigheden wordt bereikt.
Voor een wake-up light is daarom niet alleen het maximale luxgetal interessant. Kijk ook naar hoe gelijkmatig het licht wordt verspreid en of je het vanuit je bed daadwerkelijk goed waarneemt.
Gebruik je de lamp specifiek voor lichttherapie bij SAD, dan ligt de lat anders. Een therapeutische lichtlamp moet worden beoordeeld op de daarvoor bedoelde lichtsterkte en gebruiksafstand. Een gewone wake-up light moet je daarvoor niet automatisch als alternatief beschouwen.
Dure of goedkope lichtwekker?
Een dure lichtwekker is niet automatisch beter. Het prijsverschil zit vaak in de lichtkwaliteit, bediening, afwerking, extra functies en de manier waarop het apparaat de zonsopkomst nabootst.
Bij duurdere modellen van gespecialiseerde fabrikanten zie je vaak een uitgebreidere regeling van het licht. Ook kan de bediening prettiger zijn en kan het apparaat meerdere wekprofielen of geluidsopties bieden.
Goedkopere wake-up lights kunnen echter prima geschikt zijn als je vooral wilt ervaren of wakker worden met licht iets voor jou is.
Een belangrijke tip: bespaar liever niet op de basisfunctie. Als je een lichtwekker koopt omdat het licht je moet helpen ontwaken, is een overtuigende en goed instelbare lichtopbouw belangrijker dan bijvoorbeeld een enorme verzameling natuurgeluiden.
De vraag is dus niet simpelweg of een dure lichtwekker zijn geld waard is. Kijk vooral welke functies je daadwerkelijk gebruikt. Een eenvoudige goede wake-up light kan een betere aankoop zijn dan een duur apparaat waarvan de helft van de mogelijkheden ongebruikt blijft.
Welke fabrikanten van lichtwekkers zijn goed?
Er zijn verschillende merken die ervaring hebben met lichtwekkers en lichttherapie. Philips is waarschijnlijk de bekendste naam op dit gebied. De Philips Wake-up Light-serie heeft het concept bij een groot publiek bekend gemaakt en richt zich sterk op het nabootsen van een zonsopkomst en een rustige manier van wakker worden.
Lumie is een andere bekende fabrikant die zich al lange tijd bezighoudt met wake-up lights en lichttherapie. Het merk heeft daardoor veel verschillende soorten lichtproducten binnen dit gebied.
Ook Beurer is interessant. Dit merk maakt verschillende producten rond gezondheid, welzijn en licht, waaronder lichtwekkers en lampen voor lichttherapie.
Daarnaast zijn er goedkopere merken die wake-up lights aanbieden. Daar zitten interessante producten tussen, maar het is bij deze modellen extra belangrijk om naar de daadwerkelijke lichtsterkte, bediening en instellingen te kijken in plaats van alleen naar het uiterlijk.
Bij de keuze tussen merken zou ik daarom niet uitsluitend naar naamsbekendheid kijken. Kijk vooral naar de kwaliteit van de lichtfunctie en naar de informatie die de fabrikant over het gebruik geeft.
Lichtwekker met natuurgeluiden of vogelzang
Niet iedereen wil wakker worden in complete stilte. Een lichtwekker met natuurgeluiden kan het opstaan wat aangenamer maken.
Denk aan vogelzang, kabbelend water, regen of andere rustige geluiden. Sommige mensen vinden dit prettiger dan een traditionele zoemer.
Het leuke is dat je het geluid niet per se nodig hebt. Je kunt de lichtwekker eerst alleen met licht laten werken en het geluid pas later laten beginnen. Zo krijgt het licht de eerste rol en dient het geluid vooral als laatste zetje.
Vogelzang is daarbij niet noodzakelijk beter dan een ander geluid. Het gaat vooral om wat jij prettig vindt. Een geluid dat voor jou rustgevend is, werkt waarschijnlijk beter dan een geluid waar je je iedere ochtend aan ergert.
Wat is audiosynchronisatie?
Bij sommige moderne lichtwekkers kan het licht worden gekoppeld aan het afgespeelde geluid. De lichtsterkte en kleur veranderen dan bijvoorbeeld mee met muziek of andere audio.
Dat klinkt spectaculair, maar voor het wakker worden is het niet per se een noodzakelijke functie. Audiosynchronisatie is vooral interessant als je de lichtwekker ook als sfeerverlichting of entertainment gebruikt.
Voor een eenvoudige wake-up light zou ik deze functie daarom niet zwaar laten meewegen. Een betrouwbare zonsopkomst en een prettig alarm zijn belangrijker.
Slimme lichtwekker met Google Home of Apple HomeKit
Een slimme lichtwekker kan onderdeel worden van je smart home. Afhankelijk van het apparaat en het gebruikte platform kun je bijvoorbeeld verlichting of andere functies met je stem bedienen of automatiseren.
Een koppeling met Google Home of Apple HomeKit kan interessant zijn als je al meerdere slimme apparaten in de slaapkamer hebt. Je kunt dan bepaalde routines combineren, bijvoorbeeld verlichting die ’s ochtends aangaat en andere apparaten die op hetzelfde moment worden geactiveerd.
Toch is hier een praktische kanttekening op zijn plaats. Een wekker is een apparaat dat je juist betrouwbaar wilt laten werken wanneer je telefoon, internetverbinding of smart-homeplatform problemen heeft.
Een zelfstandige lichtwekker met een eigen klok en wekfunctie heeft daarom een voordeel: voor het wakker worden ben je niet volledig afhankelijk van je netwerk.
Smart home is dus een leuke aanvulling, maar ik zou het niet als belangrijkste criterium gebruiken bij de keuze van een wake-up light.
Kleine lichtwekker: handig of niet?
Er bestaan ook behoorlijk compacte lichtwekkers. Dat is handig wanneer je weinig ruimte hebt op het nachtkastje of de wekker gemakkelijk wilt meenemen.
Het nadeel van klein formaat is dat er minder ruimte is voor een grote lichtbron. Bij een wake-up light is dat niet helemaal hetzelfde als bij een gewone wekker. Je wilt immers dat het licht vanuit de juiste positie goed zichtbaar is.
Een heel kleine lichtwekker kan dus prima werken, maar kijk niet alleen naar de afmetingen. Let vooral op hoe groot het lichtoppervlak is en hoe het licht wordt verspreid.
Voor een kleine slaapkamer of hotelkamer kan compactheid belangrijk zijn. Staat de wekker permanent thuis naast je bed, dan zou ik eerder kiezen voor een model dat prettig licht verspreidt dan voor het allerkleinste exemplaar.
Werkt een wake-up light bij zware slapers?
Bij een lichte slaper kan een geleidelijke lichtopbouw soms voldoende zijn om wakker te worden. Voor een zware slaper is dat minder vanzelfsprekend.
Als je normaal gesproken door vrijwel iedere wekker heen slaapt, zou ik een lichtwekker daarom niet als enige wekmechanisme gebruiken. Kies liever een model waarbij je naast het licht ook een duidelijk hoorbaar alarm kunt instellen.
Een slimme combinatie is om het licht bijvoorbeeld een half uur voor de gewenste wektijd te laten beginnen en vervolgens op het normale tijdstip een geluid te laten volgen.
Dat heeft nog een ander voordeel. Je hoeft niet meteen met een harde zoemer wakker te worden, maar hebt wel een betrouwbaar vangnet.
Lichtwekker met zonsondergangfunctie
Een wake-up light kan niet alleen helpen bij het opstaan. Sommige modellen hebben ook een zonsondergangfunctie, ook wel dusk simulator genoemd.
Daarbij gebeurt het omgekeerde van de ochtend. Het licht wordt geleidelijk zwakker en warmer, waardoor de slaapkamer langzaam donkerder wordt.
Het idee daarachter is logisch: je creëert ’s avonds een rustige overgang van licht naar donker. Dat kan helpen om een vaste avondroutine te ondersteunen.
Verwacht echter geen wondermiddel tegen slapeloosheid. Een zonsondergangfunctie is vooral nuttig als onderdeel van een rustig slaapritueel. Je hebt er bijvoorbeeld meer aan wanneer je tegelijkertijd fel licht en drukke schermactiviteiten in de avond beperkt.
De combinatie van een geleidelijke zonsopkomst en zonsondergang kan daardoor interessant zijn voor mensen die hun slaapkamer meer als ondersteuning van hun slaapritme willen gebruiken.
Kan een lichtwekker je dag- en nachtritme herstellen?
Licht speelt een belangrijke rol bij het afstellen van de biologische klok. Vooral licht in de ochtend kan helpen om het slaap-waakritme te beïnvloeden. Lichttherapie wordt bijvoorbeeld gebruikt bij bepaalde problemen met het circadiane ritme.
Maar een wake-up light is geen universele oplossing voor een verstoord slaapritme.
Als je iedere dag op een ander tijdstip naar bed gaat, lang uitslaapt en ’s avonds tot laat veel licht en schermen gebruikt, kan één lichtwekker dat patroon niet zomaar corrigeren.
Een veel betere aanpak is om meerdere dingen tegelijk aan te pakken: probeer op vaste tijden op te staan, zoek ’s ochtends daglicht op en maak het ’s avonds geleidelijk donkerder en rustiger.
Een lichtwekker kan daar een handig hulpmiddel bij zijn. Zie hem als een onderdeel van je slaaproutine, niet als een apparaat dat je biologische klok op commando reset.
Waar moet je nog meer op letten?
Een paar eigenschappen lijken op het eerste gezicht onbelangrijk, maar maken in dagelijks gebruik behoorlijk veel verschil.
De bediening bijvoorbeeld. Een lichtwekker die alleen via een ingewikkelde app is in te stellen, kan irritant zijn wanneer je telefoon leeg is of de verbinding niet werkt. Een paar duidelijke knoppen op het apparaat zelf zijn daarom prettig.
Ook de wekfunctie zelf verdient aandacht. Kun je verschillende tijden instellen? Kun je het geluid en het licht afzonderlijk regelen? Is snoozen eenvoudig? En kun je de lichtsterkte aanpassen aan je eigen voorkeur?
Denk ook aan stroomuitval. Een lichtwekker die zijn instellingen vergeet zodra de stroom wegvalt, is minder betrouwbaar dan een model met een goede back-upfunctie.
En kijk naar de positie van de lamp. Een wake-up light werkt alleen goed als het licht tijdens het ontwaken ook daadwerkelijk je ogen bereikt. Zet hem dus niet achter een kastje of op een plek waar het licht grotendeels van je af schijnt.
Ten slotte is het verstandig om niet te veel waarde te hechten aan allerlei spectaculaire extra functies. De kern blijft simpel: je wilt op een prettige manier wakker worden en ’s avonds eventueel rustig kunnen afbouwen.
Hoe kies je de beste lichtwekker?
Begin met het doel waarvoor je de lichtwekker koopt.
Wil je vooral prettiger wakker worden? Kies dan voor een wake-up light met een overtuigende, geleidelijke lichtopbouw en een eenvoudig instelbare wekfunctie.
Wil je je slaapritme ondersteunen? Dan zijn een goede zonsondergangfunctie, vaste wekprogramma’s en een betrouwbare bediening interessant.
Ben je een zware slaper? Zorg dan dat er naast licht ook een duidelijk geluid beschikbaar is.
Wil je de lichtwekker gebruiken vanwege winterdepressieve klachten? Kijk dan niet zomaar naar een wake-up light, maar naar een daarvoor geschikte lichttherapielamp. Bij SAD wordt doorgaans een veel intensere lichtblootstelling gebruikt en is goed gebruik belangrijk.
En wil je vooral een mooie slimme lamp naast je bed? Dan kunnen functies als audiosynchronisatie, smart-homekoppeling en sfeerverlichting interessant zijn.
De beste lichtwekker is uiteindelijk niet degene met de meeste functies of de hoogste prijs. Het is de wake-up light waarvan het licht goed bij jou past, die gemakkelijk te bedienen is en die je iedere ochtend zonder gedoe kunt gebruiken. Juist bij een hulpmiddel voor je slaapritme is consequent gebruik belangrijker dan een indrukwekkende lijst met functies.
Ervaringen
Heb je zelf ervaring met een lichtwekker of wake-up light? Onder dit artikel kun je je eigen ervaringen plaatsen. Je kunt er ook de ervaringen van andere gebruikers lezen. Juist die ervaringen uit de praktijk zijn interessant: wordt je er inderdaad prettiger wakker van, is het licht sterk genoeg en gebruik je de extra functies na een paar maanden nog steeds?
Geef een reactie