Strategische bordspellen zijn er in alle soorten en maten. Het kan gaan om een eenvoudig spel dat je in een half uur onder de knie hebt, maar ook om een zwaar spel waarbij je na een paar uur spelen nog steeds niet helemaal weet of je de juiste keuzes hebt gemaakt.
Dat is meteen het leuke aan strategische bordspellen. Je speelt niet alleen om te zien wie er als eerste bij de finish is. Je moet nadenken. Soms ver vooruit, soms juist over de zet die je nu moet doen. Je moet grondstoffen verdelen, risico’s nemen, je tegenstanders in de gaten houden of een plan maken dat pas veel later resultaat oplevert.
En dan zijn er ook nog spellen waarbij je plan volledig kan mislukken omdat je net de verkeerde kaart trekt of een slechte dobbelsteenworp maakt.
Dat maakt de wereld van strategische bordspellen behoorlijk groot. Er bestaat dan ook niet één soort strategisch bordspel. Er zijn abstracte spellen, oorlogsspellen, economische spellen, ontdekkingsspellen, coöperatieve spellen, deckbuilding-spellen en allerlei combinaties daarvan. Moderne bordspellen lopen bovendien steeds vaker dwars door die categorieën heen.
In dit artikel bekijken we wat strategische bordspellen precies zijn, waar ze vandaan komen en welke soorten je tegenkomt. Ook kijken we naar de geluksfactor, spellen voor één of twee spelers en de zware strategische spellen waar ervaren spelers hun tanden in zetten.
De beste strategische bordspellen
Wie voor het eerst een strategisch bordspel wil kopen, kan behoorlijk verdwalen. Er zijn duizenden spellen en de omschrijving op de doos vertelt lang niet altijd hoe een spel in de praktijk aanvoelt.
Daarom vind je hieronder onze selectie van de beste strategische bordspellen. Bij het samenstellen van deze selectie gaat het niet alleen om de hoeveelheid strategie. Ook speelbaarheid, herspeelbaarheid, toegankelijkheid en de verhouding tussen regels en speelplezier spelen mee.
Beste strategische bordspel voor beginners
Een goed beginnersspel moet vooral niet proberen om alles tegelijk te doen.
Spellen als Catan, Ticket to Ride en Carcassonne zijn bekende voorbeelden van spellen die relatief gemakkelijk uit te leggen zijn, maar toch meer diepgang hebben dan je op het eerste gezicht zou denken.
Dat maakt ze interessant als eerste kennismaking. Je kunt de basisregels snel begrijpen en tijdens het spelen ontdekken dat een slimme keuze soms belangrijker is dan simpelweg geluk hebben.
Beste strategische bordspel voor twee spelers
Met twee spelers krijg je een heel ander soort spel dan met vier of vijf spelers.
Er zijn strategische spellen die speciaal voor twee spelers zijn ontworpen. Denk bijvoorbeeld aan 7 Wonders Duel, Patchwork of Hive.
Bij zulke spellen heb je vaak veel meer controle over wat er gebeurt. Je kunt je tegenstander goed in de gaten houden en iedere keuze heeft relatief veel invloed.
Beste strategische bordspel voor ervaren spelers
Voor ervaren spelers zijn spellen als Brass: Birmingham, Terraforming Mars, Gaia Project en Dune: Imperium interessante voorbeelden.
Hier draait het niet meer alleen om het begrijpen van de regels. Je moet leren zien welke keuzes op langere termijn voordeel opleveren en welke verleidelijke zet je juist beter kunt laten liggen.
Dat verschil tussen “ik weet hoe het spel werkt” en “ik begrijp hoe ik het spel moet spelen” is enorm.
Inhoudsopgave
- De beste strategische bordspellen
- Wat is eigenlijk een strategisch bordspel?
- Hoe zijn strategische bordspellen ontstaan?
- De verschillende genres binnen strategische bordspellen
- Hoeveel geluk zit er in strategische bordspellen?
- Strategie versus tactiek: wat is eigenlijk het verschil?
- Strategische bordspellen voor beginners
- Strategische bordspellen voor ervaren spelers
- Coöperatieve strategische bordspellen
- Strategische bordspellen waarbij je echt tegen elkaar speelt
- Strategische bordspellen voor één persoon
- Strategische bordspellen voor twee personen
- Strategische bordspellen voor meerdere spelers
- Strategische bordspellen voor grote groepen
- Wat maakt een strategisch bordspel goed?
- Hoe leer je strategische bordspellen beter spelen?
- Strategie is niet hetzelfde als zoveel mogelijk nadenken
- Welke strategische bordspellen hebben de minste geluksfactor?
- Welke strategische spellen zijn geschikt voor beginners?
- Wanneer ben je een ervaren bordspeler?
- Conclusie: er is een strategisch bordspel voor bijna iedere speler
Wat is eigenlijk een strategisch bordspel?
Een strategisch bordspel is een spel waarbij de beslissingen van de spelers een belangrijk deel van de uitslag bepalen.
Dat betekent niet dat er helemaal geen geluk mag zijn. Catan gebruikt bijvoorbeeld dobbelstenen en kaartspellen gebruiken natuurlijk kaarten. Toch moeten spelers keuzes maken die invloed hebben op hun kansen en uiteindelijke resultaat.
Het verschil met een spel dat bijna volledig op geluk draait, is goed te voelen.
Bij een puur geluksspel kun je weinig doen om een slechte uitkomst te voorkomen. Bij een strategisch spel kun je meestal proberen om je kansen te verbeteren. Je kiest bijvoorbeeld welke grondstoffen je verzamelt, welke route je neemt, welke kaarten je koopt of welk gebied je probeert te veroveren.
Strategie betekent overigens ook niet automatisch dat een spel ingewikkeld is.
Schaken is strategisch, maar de basisregels zijn vrij eenvoudig. Het moeilijke gedeelte begint pas daarna.
Hoe zijn strategische bordspellen ontstaan?
Strategische spellen zijn veel ouder dan de moderne bordspellen die we tegenwoordig in speelgoedwinkels en gespecialiseerde winkels vinden.
Schaken heeft een geschiedenis die teruggaat tot het Indiase spel chaturanga. Ook Go heeft een zeer lange geschiedenis en wordt al duizenden jaren gespeeld. In beide gevallen draait het sterk om vooruitdenken, positie en het inschatten van de gevolgen van een zet.
Dat soort spellen heeft eigenlijk een belangrijk kenmerk van vrijwel ieder strategisch spel in zich: je doet iets nu, maar je moet ondertussen nadenken over wat daardoor later mogelijk wordt.
Door de eeuwen heen kwamen daar allerlei andere spellen bij. Sommige waren vooral bedoeld als amusement, andere hadden een militaire, economische of maatschappelijke achtergrond.
In de twintigste eeuw verschenen spellen die strategie combineerden met thema en geluk. Risk is daar een bekend voorbeeld van. Het spel draait om gebiedsverovering, maar dobbelstenen bepalen mede het verloop van gevechten.
Vanaf het einde van de twintigste eeuw ontstond een enorme groei van moderne bordspellen. Vooral de zogenoemde Eurogames kregen veel aandacht. Catan speelde daarin een belangrijke rol. Het spel combineert handel, grondstoffen, bouwen en een beperkte geluksfactor in een relatief toegankelijke vorm.
Daarna werd het aanbod steeds breder. Tegenwoordig zijn er strategische spellen waarin je steden bouwt, bedrijven runt, planeten ontwikkelt, oorlog voert, beschavingen opbouwt of samen een ramp probeert te voorkomen.
De verschillende genres binnen strategische bordspellen
Het lastige met genres is dat één spel vaak bij meerdere genres hoort.
Dat is geen probleem. Bij bordspellen gaat het vaak om spelmechanismen en speelstijl, en die kunnen gemakkelijk gecombineerd worden.
Abstracte strategische spellen
Bij abstracte strategie draait het vooral om het spel zelf. Het thema is beperkt of zelfs helemaal afwezig.
Schaken en Go zijn de bekendste voorbeelden. Ook moderne spellen als Hive en Azul hebben een sterk abstract karakter.
Het interessante aan dit genre is dat de geluksfactor vaak klein of helemaal afwezig is. Je moet het vooral hebben van inzicht, patroonherkenning en vooruitdenken.
Bij goede abstracte spellen kun je bovendien eindeloos beter worden. Een zet die een beginner logisch vindt, kan voor een ervaren speler juist een grote fout zijn.
Eurogames
De term Eurogame wordt vaak gebruikt voor spellen waarin efficiëntie, grondstoffen, planning en indirecte interactie belangrijk zijn.
Agricola, Carcassonne, Catan, Puerto Rico en Ticket to Ride zijn bekende namen die bij de ontwikkeling van dit soort spellen horen. Moderne voorbeelden zijn onder andere Terraforming Mars en Brass: Birmingham.
Je hoeft bij een Eurogame meestal niet je tegenstander rechtstreeks van het bord te slaan. Je probeert vooral zelf een zo goed mogelijk systeem op te bouwen.
Dat maakt deze spellen aantrekkelijk voor spelers die wel van strategie houden, maar minder behoefte hebben aan een bord vol oorlog en ruzie.
Worker placement
Worker placement is eigenlijk meer een spelmechanisme dan een volledig genre, maar het is zo kenmerkend voor strategische bordspellen dat het zeker genoemd moet worden.
Je hebt een aantal werkers of pionnen en kiest waar je die inzet. De gekozen plek geeft je bijvoorbeeld grondstoffen, geld, kaarten of andere voordelen.
Het interessante zit in de schaarste. Als een andere speler een plek al heeft bezet, kun jij die actie misschien niet meer uitvoeren.
Agricola is een bekend voorbeeld. Ook spellen als Viticulture en Lords of Waterdeep gebruiken dit principe.
Deckbuilding
Bij deckbuilding begin je meestal met een relatief eenvoudige stapel kaarten. Tijdens het spel voeg je betere kaarten toe en probeer je je deck steeds sterker of efficiënter te maken.
Dominion is een van de bekendste voorbeelden van dit genre. Ook spellen als Clank! en verschillende andere moderne strategische spellen gebruiken deckbuilding als belangrijk onderdeel.
Het mooie hiervan is dat je strategie tijdens het spel kan veranderen. Je begint met een plan, maar je kaarten kunnen ervoor zorgen dat je uiteindelijk een heel andere richting opgaat.
Economische en handelsstrategische spellen
Hier draait het om geld, grondstoffen, productie, handel en groei.
Brass: Birmingham is een goed voorbeeld van een spel waarin economie en planning sterk met elkaar verbonden zijn. Ook Catan heeft een duidelijke handelscomponent.
Dit soort spellen spreekt spelers aan die het leuk vinden om iets op te bouwen en ondertussen steeds betere keuzes te maken.
Het grappige is dat je niet altijd moet proberen zoveel mogelijk geld te verzamelen. Soms moet je juist investeren om later meer te kunnen verdienen.
Gebiedscontrole en oorlogsspellen
Bij area control probeer je gebieden op het bord te beheersen.
Risk is waarschijnlijk het bekendste voorbeeld bij een breed publiek. In modernere spellen wordt gebiedscontrole vaak veel uitgebreider uitgewerkt.
Blood Rage, Root en verschillende historische wargames gebruiken bijvoorbeeld vormen van gebiedscontrole.
Hier is de interactie met andere spelers meestal veel directer. Je kunt niet alleen je eigen positie verbeteren, maar ook die van een tegenstander verzwakken.
Civilization- en ontwikkelingsspellen
In dit genre begin je vaak klein en probeer je een beschaving, samenleving of rijk verder te ontwikkelen.
Je kunt onderzoek doen, grondstoffen verzamelen, gebieden ontdekken en nieuwe mogelijkheden vrijspelen.
7 Wonders is een toegankelijk voorbeeld. Civilization: A New Dawn en Through the Ages zijn voorbeelden waarbij de ontwikkeling van een beschaving veel uitgebreider wordt uitgewerkt.
Dit soort spellen is vooral leuk voor mensen die graag het gevoel hebben dat hun beschaving of samenleving tijdens het spelen groeit.
Thematische strategische spellen
Bij thematische spellen staat het onderwerp of verhaal sterk op de voorgrond.
Denk aan een avonturenspel waarin je samen een wereld verkent, een fantasyspel waarin je personages ontwikkelt of een sciencefictionspel waarin je een ruimterijk bestuurt.
Gloomhaven is een bekend voorbeeld van een zwaar thematisch spel waarin tactiek, kaartkeuzes en karakterontwikkeling samenkomen.
Het verschil met sommige Eurogames is vooral dat het thema bij een thematisch spel veel sterker onderdeel van de ervaring is.
Wargames
Wargames proberen een conflict of oorlogssituatie te simuleren. Dat kan heel eenvoudig zijn, maar ook extreem gedetailleerd.
Risk is een toegankelijke kennismaking met het idee van gebiedsverovering. Er bestaan echter ook wargames met zeer uitgebreide regels waarbij historische gebeurtenissen en militaire beslissingen tot in detail worden nagebootst.
Dit is een wereld op zichzelf en trekt vaak spelers aan die bereid zijn veel tijd in één spel te steken.
Hoeveel geluk zit er in strategische bordspellen?
Dit is een van de leukste discussies onder bordspelers.
De één vindt een dobbelsteen juist geweldig omdat daardoor onverwachte situaties ontstaan. De ander wil het liefst dat iedere speler exact dezelfde uitgangspositie heeft en dat alleen de beste beslissingen bepalen wie wint.
Beide voorkeuren zijn prima.
Strategische spellen met veel geluk
Risk is een duidelijk voorbeeld waarbij dobbelstenen een grote rol spelen. Ook Catan heeft een belangrijke geluksfactor door het gooien van de dobbelstenen.
Dat betekent niet dat strategie onbelangrijk is. Een goede speler kan nog steeds betere keuzes maken. Alleen kan een slechte worp roet in het eten gooien.
Voor veel spelers is dat juist leuk. Je weet nooit helemaal hoe een beurt verloopt.
Strategische spellen met weinig geluk
Bij spellen als Terraforming Mars, Agricola en Brass: Birmingham ligt de nadruk veel meer op planning en keuzes.
Er kunnen nog steeds willekeurige elementen zijn, bijvoorbeeld door kaarten die je trekt, maar je beslissingen hebben doorgaans een grote invloed op het eindresultaat.
Hierdoor ontstaat een ander soort spanning.
Je denkt niet: “Hopelijk gooi ik goed.”
Je denkt eerder: “Heb ik dit eigenlijk wel goed aangepakt?”
Strategische spellen met vrijwel geen geluk
Wie de geluksfactor zo klein mogelijk wil maken, komt al snel uit bij abstracte spellen.
Schaken, Go en Hive zijn voorbeelden waarbij de spelers heel veel controle hebben over wat er gebeurt.
Er zijn geen dobbelstenen die een aanval kunnen verpesten en geen kaart die plotseling je hele plan omgooit.
Dat klinkt misschien ideaal voor een strateeg, maar het heeft ook een nadeel: als je tegenstander beter is, is dat meestal duidelijk.
Bij spellen met geluk kun je nog eens zeggen dat je pech had. Bij schaken ligt het wat minder makkelijk.
Strategie versus tactiek: wat is eigenlijk het verschil?
Deze twee woorden worden vaak door elkaar gebruikt.
Toch is er een verschil.
Strategie gaat vooral over het grotere plan. Welke richting kies je? Waar wil je over tien beurten staan? Waar investeer je je middelen in?
Tactiek gaat meer over de situatie die nu voor je ligt.
Een speler kan bijvoorbeeld de strategie hebben om sterk in één gebied te worden. De tactische vraag is dan welke zet op dit moment het beste helpt om dat doel te bereiken.
Bij eenvoudige spellen vallen strategie en tactiek soms bijna samen. Bij zware spellen wordt het verschil veel duidelijker.
En daar zit ook een belangrijke les voor beginnende spelers: je kunt een fantastische strategie hebben en toch verliezen omdat je de verkeerde tactische keuzes maakt.
Strategische bordspellen voor beginners
Als je nog weinig ervaring hebt met strategische bordspellen, zou ik niet meteen beginnen met het zwaarste spel dat je kunt vinden.
Een spel hoeft niet eenvoudig te zijn, maar je wilt vooral dat de regels je niet in de weg zitten.
Catan
Catan is voor veel spelers een eerste kennismaking met moderne strategische bordspellen.
Je verzamelt grondstoffen, bouwt wegen en nederzettingen en handelt met andere spelers. De dobbelsteen zorgt voor een duidelijke geluksfactor, maar je keuzes en onderhandelingen doen er zeker toe.
Ticket to Ride
Ticket to Ride is toegankelijker dan veel zware strategische spellen, maar je moet wel degelijk keuzes maken.
Welke routes neem je? Wanneer leg je een belangrijke verbinding? Welke kaarten houd je vast?
Het spel is daardoor geschikt voor mensen die strategie eens willen proberen zonder meteen een boekwerk aan regels te moeten lezen.
Carcassonne
Bij Carcassonne leg je landschapstegels en probeer je daar zo slim mogelijk mee om te gaan.
Het aardige is dat het spel heel eenvoudig begint. Naarmate je beter wordt, zie je steeds meer mogelijkheden.
Dat maakt het een goede opstap naar strategischer spelen.
Azul
Azul is een goed voorbeeld van een spel dat er eenvoudig uitziet, maar waarbij je verrassend veel moet nadenken.
Je kiest tegels en probeert daarmee punten te verzamelen. Tegelijkertijd moet je rekening houden met wat andere spelers nodig hebben.
Het spel is relatief eenvoudig uit te leggen, maar er zit behoorlijk wat tactiek in.
Strategische bordspellen voor ervaren spelers
Na een tijdje gebeurt er iets interessants.
Je stopt met alleen kijken naar je eigen bord.
Je begint ook te kijken naar wat de andere spelers doen.
Je vraagt je af waarom iemand een bepaalde kaart pakt. Je ziet dat iemand een bepaalde grondstof nodig heeft. Je merkt dat een andere speler een bepaalde strategie aan het opbouwen is.
Dat is vaak het moment waarop bordspellen echt interessant worden.
Terraforming Mars
In Terraforming Mars bouw je aan de ontwikkeling van Mars en probeer je ondertussen zoveel mogelijk punten te behalen.
Het spel heeft veel verschillende kaarten en strategieën. Je moet keuzes maken over welke ontwikkelingen je wel en niet uitvoert.
Een beginner kan daardoor vooral bezig zijn met “wat kan ik doen?”, terwijl een ervaren speler steeds meer bezig is met “wat moet ik nu vooral niet doen?”
Brass: Birmingham
Dit is een veel zwaarder economisch strategisch spel.
Je bouwt netwerken en industrieën en moet voortdurend nadenken over timing, geld en beschikbare mogelijkheden.
Een keuze kan niet alleen invloed hebben op je eigen positie, maar ook op de mogelijkheden van andere spelers.
Het is typisch zo’n spel waarbij je na afloop nog eens over bepaalde zetten kunt nadenken.
Dune: Imperium
Dit spel combineert verschillende mechanismen, waaronder deckbuilding en worker placement.
Je moet niet alleen nadenken over welke kaarten je speelt, maar ook over waar je je beschikbare acties inzet.
Dat maakt het interessant voor spelers die graag meerdere lagen tegelijk in de gaten houden.
Gloomhaven
Gloomhaven is weer een heel ander soort ervaring.
Hier draait het om tactische keuzes tijdens avonturen, samenwerking, kaartbeheer en karakterontwikkeling.
Het is geen spel dat je zomaar even op tafel legt voor een half uurtje. Het is eerder een hobby op zichzelf.
Waarom ervaren spelers zulke moeilijke spellen leuk vinden
Voor een beginner kan een zwaar strategisch spel soms vooral veel werk lijken.
Waarom zou je drie uur aan tafel zitten en ondertussen tientallen regels moeten onthouden?
Voor ervaren spelers zit de lol juist in die complexiteit.
Een zwaar spel geeft je meer mogelijkheden. Daardoor ontstaat er ruimte om een eigen speelstijl te ontwikkelen.
Je kunt bovendien steeds beter worden.
De eerste keer probeer je vooral het spel te begrijpen. De tweede keer herken je patronen. Na een aantal partijen begin je te zien welke keuzes belangrijk zijn.
Dat is vergelijkbaar met een sport of muziekinstrument. Je bent niet klaar zodra je de regels kent.
Eigenlijk begint het dan pas.
Coöperatieve strategische bordspellen
Bij een coöperatief bordspel spelen de deelnemers samen tegen het spel.
Iedereen probeert dus hetzelfde doel te bereiken.
Pandemic is een bekend voorbeeld. De spelers moeten gezamenlijk voorkomen dat ziektes zich over de wereld verspreiden.
Het interessante is dat je niet alleen moet bedenken wat jij gaat doen. Je moet samen een plan maken.
Dat kan verrassend moeilijk zijn.
Het gevaar van de “quarterback”
Bij coöperatieve spellen bestaat een bekend probleem: één ervaren speler kan alle beslissingen gaan nemen.
“Jij moet dit doen, jij moet daarheen en jij moet die kaart spelen.”
Dan wordt het spel voor de andere spelers een stuk minder leuk.
Een goed coöperatief spel geeft daarom bij voorkeur iedere speler iets waarover hij zelf belangrijke beslissingen kan nemen.
Dat is een detail waar je bij het kiezen van een coöperatief spel best op mag letten.
Voorbeelden van coöperatieve strategische spellen
Pandemic is een toegankelijke bekende naam.
Voor spelers die meer uitdaging zoeken zijn onder andere Spirit Island en Gloomhaven interessante voorbeelden.
Bij dit soort spellen moet je voortdurend samenwerken en vooruitdenken. De uitdaging komt niet van een andere speler, maar van het systeem van het spel zelf.
Strategische bordspellen waarbij je echt tegen elkaar speelt
Sommige spelers willen helemaal geen samenwerking.
Die willen winnen.
Bij competitieve strategische spellen heeft iedere speler zijn eigen doel en probeert iedereen uiteindelijk de andere spelers te verslaan.
Dat kan direct gebeuren, bijvoorbeeld door gebieden aan te vallen. Maar het kan ook veel subtieler.
Bij een Eurogame kun je een plek inpikken die een andere speler nodig heeft. Je blokkeert daarmee zijn plannen zonder dat er letterlijk een leger op zijn gebied staat.
Dat soort indirecte interactie is een belangrijk onderdeel van veel moderne strategische spellen.
Strategische bordspellen voor één persoon
Ja, die bestaan zeker.
Een solo bordspel betekent dat je alleen speelt tegen het systeem van het spel. Sommige spellen hebben daar speciale regels voor, terwijl andere spellen een aparte solomodus hebben.
Dat is interessant voor mensen die wel van strategie houden maar niet altijd iemand kunnen vinden om mee te spelen.
Spirit Island is bijvoorbeeld uitstekend geschikt voor solo spelen, hoewel het zeker geen eenvoudig spel is.
Ook veel andere moderne strategische spellen hebben inmiddels een solovariant.
Een voordeel van solo spelen is dat je rustig kunt nadenken. Niemand zit te wachten tot jij je beurt hebt gemaakt.
Het nadeel is dat je de sociale spanning van een echte tegenstander mist.
Strategische bordspellen voor twee personen
Met twee spelers ontstaat vaak een heel andere vorm van strategie.
Je kunt je tegenstander voortdurend volgen en iedere zet heeft relatief veel invloed.
Schaken is natuurlijk het klassieke voorbeeld.
Maar ook moderne spellen als 7 Wonders Duel, Hive en Patchwork zijn interessant voor twee spelers.
Bij een goed tweepersoonsspel ontstaat vaak een soort schaakwedstrijd in het klein: je probeert niet alleen je eigen plan uit te voeren, maar ook te voorspellen wat de ander van plan is.
Strategische bordspellen voor meerdere spelers
Met drie of vier spelers wordt een strategisch spel vaak onvoorspelbaarder.
Je hebt meer tegenstanders om rekening mee te houden en het bord kan tussen twee beurten volledig veranderen.
Dat kan juist erg leuk zijn.
Catan, Carcassonne en Terraforming Mars zijn voorbeelden van spellen die met meerdere spelers gespeeld kunnen worden.
Bij spellen voor grotere groepen is het wel belangrijk om te kijken naar wachttijd. Als je vijf minuten moet wachten voordat je weer iets mag doen, kan dat bij een strategisch spel behoorlijk lang voelen.
Strategische bordspellen voor grote groepen
Bij grotere groepen wordt het moeilijker om echte zware strategie te combineren met een prettig tempo.
Daarom zijn strategische spellen voor grotere groepen vaak wat lichter of gebruiken ze mechanismen waarbij meerdere spelers tegelijk iets kunnen doen.
Daarnaast zijn er spellen waarin onderhandelen, bluffen of sociale interactie een grotere rol speelt.
Voor een avond met een grote groep zou ik daarom niet automatisch het zwaarste strategische spel uit de kast halen.
Een spel waarbij iedereen betrokken blijft is meestal leuker dan een briljant spel waarbij de helft van de tafel vooral zit te wachten.
Wat maakt een strategisch bordspel goed?
Dat is uiteindelijk een persoonlijke kwestie.
Toch zijn er een paar eigenschappen die ik zelf belangrijk vind.
Een goed strategisch spel geeft je interessante keuzes.
Niet: “Ik kan dit doen of dat doen, maar één keuze is duidelijk beter.”
Wel: “Als ik dit doe, krijg ik voordeel A, maar verlies ik misschien voordeel B.”
Daar ontstaat strategie.
Een goed spel laat je bovendien het gevoel houden dat je invloed hebt. Je mag verliezen, maar je wilt achteraf kunnen begrijpen waarom.
En misschien nog belangrijker: een goed strategisch spel zorgt ervoor dat je na afloop denkt:
“Volgende keer ga ik het anders aanpakken.”
Dat is vaak een beter teken dan wanneer je alleen maar denkt dat je gewonnen hebt.
Hoe leer je strategische bordspellen beter spelen?
De beste manier is verrassend eenvoudig: speel hetzelfde spel meerdere keren.
Veel beginners maken de fout om na één verloren partij te concluderen dat een spel niets voor hen is.
Bij een strategisch spel weet je na de eerste partij vaak nauwelijks wat je doet.
De tweede keer herken je de mogelijkheden. De derde keer begin je keuzes te maken omdat je begrijpt wat ze betekenen.
Probeer daarnaast niet iedere beurt de perfecte zet te vinden.
Dat klinkt misschien vreemd, maar te lang nadenken kan een spel verpesten. Kijk eerst wat je belangrijkste doel is en welke keuzes daarbij passen.
En kijk af en toe naar de andere spelers.
Als jij alleen maar bezig bent met je eigen bord, mis je vaak de helft van het spel.
Strategie is niet hetzelfde als zoveel mogelijk nadenken
Een veelgemaakte beginnersfout is denken dat een goede strateeg iemand is die iedere beurt eindeloos alle mogelijkheden uitrekent.
Dat kan bij sommige spellen, maar meestal werkt het niet zo.
Goede spelers herkennen patronen.
Ze weten bijvoorbeeld dat een bepaalde actie op dit moment waarschijnlijk meer oplevert dan drie kleinere acties. Ze weten wanneer ze risico kunnen nemen en wanneer niet.
Met ervaring wordt het spel daardoor soms juist sneller.
Dat is een van de leuke dingen aan strategische bordspellen: beter worden betekent niet altijd dat je langer nadenkt. Het betekent vaak dat je sneller ziet waar je aandacht aan moet besteden.
Welke strategische bordspellen hebben de minste geluksfactor?
Als je vooral wilt dat de beste beslissingen winnen, kijk dan naar abstracte spellen zoals schaken, Go en Hive.
Ook veel moderne Eurogames hebben relatief weinig geluk. Brass: Birmingham en verschillende spellen waarin planning en economie centraal staan, leggen veel nadruk op beslissingen.
Let wel op dat “weinig geluk” niet hetzelfde is als “makkelijk”.
Juist spellen met weinig geluk kunnen genadeloos zijn. Een betere speler heeft dan meestal een duidelijk voordeel.
Welke strategische spellen zijn geschikt voor beginners?
Voor beginners zijn vooral spellen interessant waarbij je snel kunt beginnen en de strategie geleidelijk ontdekt.
Catan, Ticket to Ride, Carcassonne en Azul zijn daarvoor goede voorbeelden.
Wil je meteen iets meer uitdaging, dan kun je kijken naar spellen als 7 Wonders of Terraforming Mars.
Ik zou als beginner vooral niet kiezen op basis van hoe indrukwekkend een spel eruitziet.
Kies een spel waarvan je na het lezen van de basisregels denkt: “Dit snap ik wel en ik wil het proberen.”
Dat is een veel betere voorspeller van speelplezier.
Wanneer ben je een ervaren bordspeler?
Daar bestaat geen officiële grens voor.
Je bent niet ervaren omdat je twintig spellen in de kast hebt staan.
Iemand die vijf spellen heel goed kent, kan strategisch veel sterker zijn dan iemand met vijftig spellen die allemaal maar één keer gespeeld zijn.
Ervaring betekent vooral dat je patronen begint te herkennen.
Je begrijpt waarom bepaalde keuzes belangrijk zijn. Je kunt de gevolgen van een actie beter inschatten. En je weet wanneer je juist niet moet doen wat op het eerste gezicht aantrekkelijk lijkt.
Dat laatste is misschien wel het belangrijkste verschil.
Beginners vragen vaak: “Wat kan ik doen?”
Ervaren spelers vragen eerder: “Wat is mijn beste optie gegeven wat de anderen proberen te doen?”
Conclusie: er is een strategisch bordspel voor bijna iedere speler
Strategische bordspellen zijn veel meer dan alleen spellen waarin je moet nadenken.
Er zijn rustige spellen waarin je een stad of economie opbouwt, spellen waarin je elkaar rechtstreeks bestrijdt, abstracte spellen waarin iedere zet telt, coöperatieve spellen waarin je samen tegen het spel speelt en enorme spellen waarin je urenlang een beschaving of rijk bestuurt.
Ook de hoeveelheid geluk verschilt enorm.
Wie van spanning en verrassingen houdt, kan prima uit de voeten met een strategisch spel waarin dobbelstenen of kaarten een rol spelen. Wie liever volledige controle heeft, kan juist beter kijken naar abstracte spellen of strategische spellen met weinig willekeur.
Voor beginners zijn Catan, Ticket to Ride, Carcassonne en Azul goede manieren om kennis te maken met het genre. Wie eenmaal enthousiast is geworden, kan steeds een stapje verder gaan richting zwaardere spellen als Terraforming Mars, Brass: Birmingham of Dune: Imperium.
En voor de echte liefhebbers houdt het daar niet op. Er zijn strategische spellen die zoveel diepgang hebben dat je na tientallen partijen nog steeds nieuwe mogelijkheden ontdekt.
Dat is misschien wel de grootste aantrekkingskracht van strategische bordspellen.
Je koopt niet alleen een doos met een spel erin. Je koopt eigenlijk een uitdaging die iedere keer weer een beetje anders kan zijn.
Geef een reactie