Een spelletje doen. Het klinkt simpel, maar achter die twee woorden gaat een enorme wereld schuil. Van een snel kaartspel aan de keukentafel tot een bordspel waar je een hele avond mee bezig bent. Van een eenvoudig kinderspel waarbij iedereen kan meedoen tot een ingewikkeld strategiespel waar ervaren spelers tientallen partijen voor nodig hebben om het echt goed te leren spelen.
En juist dat maakt spellen zo leuk. Er is voor bijna iedere situatie wel een spel te vinden. Wil je met je kinderen spelen? Dan zoek je waarschijnlijk iets anders dan wanneer je met een paar vrienden een avond wilt vullen. Met twee personen heb je weer andere mogelijkheden dan met een groep van tien. En soms wil je helemaal niet winnen, maar gewoon lachen, praten of elkaar beter leren kennen.
In dit artikel nemen we je mee door de wereld van spellen. Wat is precies het verschil tussen een bordspel en een kaartspel? Welke soorten spellen zijn er? Hoe belangrijk is geluk? Welke spellen zijn leuk om alleen te spelen en welke juist met z’n tweeën? En zijn er eigenlijk cijfers over hoeveel spellen Nederlanders kopen?
Inhoudsopgave
- De best beoordeelde spellen
- Welke soorten spellen zijn er?
- Verschillende soorten en thema’s binnen spellen
- De rol van geluk bij spellen
- Spellen voor kinderen, tieners en volwassenen
- Spellen in Nederland: populariteit en verkoop
- Alleen spelen of met z’n tweeën
- Hoe kies je het juiste spel?
- Wanneer is een spel echt goed?
- Conclusie
De best beoordeelde spellen
Het beste spel kunnen we niet aanwijzen, daarvoor zijn er te veel soorten spellen en persoonlijke voorkeuren. Wat we wel kunnen doen is een lijst geven van echt goede spellen, met een selectiemogelijkheid om via factoren als soort spel, aantal spelers, moeilijkheidsgraad en prijs je persoonlijk geschikte spellen te vinden. Dat kan in het overzicht met alle spellen met een 5 sterren waardering.
Welke soorten spellen zijn er?
Als we het over spellen hebben, denken veel mensen automatisch aan een bordspel. Maar het bord is slechts één manier om een spel vorm te geven. Er zijn ook kaartspellen, dobbelspellen, vloerspellen, buitenspellen, rollenspellen en puzzelspellen. Bovendien lopen de verschillende vormen steeds vaker door elkaar.
Bordspellen
Een bordspel is een spel waarbij een speelbord een belangrijk onderdeel van het spel vormt. Op dat bord worden bijvoorbeeld pionnen verplaatst, gebieden opgebouwd, grondstoffen verzameld of routes aangelegd.
Catan, Monopoly, Carcassonne en Ticket to Ride zijn bekende voorbeelden. Moderne bordspellen kunnen behoorlijk uitgebreid zijn. Sommige hebben nauwelijks een vast speelbord en bouwen het speelveld tijdens het spelen op met tegels of kaarten. Daardoor is de grens tussen een bordspel en andere spelvormen niet altijd even duidelijk.
Kaartspellen
Bij een kaartspel vormen kaarten het belangrijkste onderdeel van het spel. Dat kan een traditioneel kaartspel zijn met harten, schoppen, ruiten en klaveren, maar ook een modern spel met speciale kaarten, personages en uitgebreide spelregels.
Uno is een toegankelijk voorbeeld. Dominion laat weer zien dat een kaartspel behoorlijk strategisch kan zijn. Veel bordspellen gebruiken overigens ook kaarten, waardoor een spel tegelijkertijd als bordspel en kaartspel kan worden beschouwd.
Dobbelspellen
Bij een dobbelspel spelen één of meerdere dobbelstenen een belangrijke rol. Yahtzee is een bekend voorbeeld en Qwixx laat zien dat een dobbelspel ook snel en eenvoudig kan zijn.
Dobbelstenen zorgen voor onzekerheid. Je kunt een goede strategie hebben en toch pech hebben met je worp. Voor sommige spelers is dat juist een belangrijk onderdeel van de lol.
Vloerspellen en buitenspellen
Bij een vloerspel wordt de vloer zelf onderdeel van het spel. Dat kan een eenvoudig bewegingsspel voor kinderen zijn, maar ook een spel waarbij je op bepaalde kleuren of plaatsen moet staan. Twister is waarschijnlijk het bekendste voorbeeld.
Buitenspellen speel je buiten en maken bijvoorbeeld gebruik van een bal, pionnen, hoepels of een speelveld. Kubb en jeu de boules zijn bekende voorbeelden. Zulke spellen zijn niet alleen leuk voor kinderen, maar doen het ook goed tijdens een barbecue, familiedag of vakantie.
Rollenspellen en puzzelspellen
Bij een rollenspel kruip je in de huid van een personage en speel je vanuit die rol. Dungeons & Dragons is het bekendste voorbeeld. De spelers bedenken samen een verhaal, terwijl een spelleider de wereld en gebeurtenissen beschrijft.
Een puzzelspel draait juist om het oplossen van problemen, patronen of opdrachten. Dat kan alleen, maar ook samen. Sommige moderne bordspellen gebruiken puzzels als onderdeel van het spel, terwijl andere spellen vrijwel volledig rond puzzelen zijn opgebouwd.
Verschillende soorten en thema’s binnen spellen
De vorm van een spel vertelt nog niet wat je tijdens het spelen moet doen. Een kaartspel kan bijvoorbeeld strategisch zijn, terwijl een ander kaartspel vooral bedoeld is om te lachen. Daarom worden spellen ook vaak ingedeeld naar speelstijl, thema en de manier waarop spelers met elkaar omgaan.
Strategische spellen
Bij een strategisch spel hebben je keuzes een belangrijke invloed op het resultaat. Je probeert vooruit te denken, middelen verstandig te gebruiken en soms ook de plannen van andere spelers te doorzien.
Schaken is een klassiek voorbeeld. Moderne strategische spellen zijn bijvoorbeeld Terraforming Mars, Brass: Birmingham en Dune: Imperium. Strategische spellen hoeven overigens niet altijd ingewikkeld te zijn. Ook een eenvoudig spel kan interessante strategische keuzes bevatten.
Familiespellen
Familiespellen zijn bedoeld voor een brede groep spelers en zijn meestal zo toegankelijk dat kinderen en volwassenen samen kunnen spelen. Catan, Ticket to Ride, Carcassonne en Azul zijn bekende voorbeelden.
Een goed familiespel heeft vaak een mooie balans. Een kind moet kans maken om te winnen, terwijl een volwassene ook het gevoel moet hebben dat er iets te kiezen en te plannen valt. Dat is moeilijker dan het lijkt.
Partyspellen
Bij partyspellen draait het vooral om plezier, interactie en gezelligheid. Denk aan 30 Seconds, Codenames, Dixit en De Weerwolven van Wakkerdam.
Bij een partyspel is de sfeer vaak belangrijker dan een perfect uitgebalanceerde strategie. Een hilarisch moment dat iedereen zich de volgende dag nog herinnert, kan belangrijker zijn dan wie uiteindelijk met één punt verschil wint.
Coöperatieve spellen
Bij een coöperatief spel speel je niet tegen elkaar, maar samen tegen het spel. Pandemic is een bekend voorbeeld. Alle spelers proberen gezamenlijk te voorkomen dat ziektes zich over de wereld verspreiden. Spirit Island is een veel complexer voorbeeld.
Coöperatieve spellen zijn vooral leuk voor mensen die competitie minder belangrijk vinden. Je kunt samen een plan maken en samen juichen wanneer het lukt.
Wargames
Wargames zijn spellen waarin oorlog of militaire conflicten centraal staan. Risk is een relatief laagdrempelig voorbeeld. Er bestaan daarnaast zeer uitgebreide historische wargames die proberen om militaire conflicten veel gedetailleerder na te bootsen.
Bij die laatste categorie kan het behoorlijk ver gaan. Sommige spellen hebben grote speelvelden, uitgebreide regels en scenario’s die meerdere speelsessies in beslag kunnen nemen.
Gespreksstarters, quizzen en sociale spellen
Een gespreksstarter is vooral bedoeld om gesprekken op gang te brengen. Je krijgt bijvoorbeeld een vraag of onderwerp waarover iedereen iets kan vertellen. Dat kan handig zijn tijdens een familiediner, op vakantie, tijdens een date of wanneer een groep elkaar nog niet zo goed kent.
Kennisspellen en quizzen draaien juist om wat je weet. Trivial Pursuit is een bekend voorbeeld, maar er zijn ook talloze moderne quizspellen over muziek, films, sport of geschiedenis.
Bij bluff- en deductiespellen probeer je andere spelers op het verkeerde been te zetten of juist te ontdekken wie de waarheid spreekt. Coup en De Weerwolven van Wakkerdam zijn bekende voorbeelden. Het bijzondere is dat je daarbij niet alleen naar de kaarten kijkt, maar ook naar het gedrag van de andere spelers.
De rol van geluk bij spellen
Geluk is een onderwerp waar spelers behoorlijk verschillend over kunnen denken. De één vindt een dobbelsteen geweldig, terwijl de ander liever een spel speelt waarbij iedere speler dezelfde informatie heeft en alleen de beste beslissing telt.
Spellen met veel geluk zijn bijvoorbeeld Mens erger je niet en Risk. Een dobbelsteenworp of kaarttrekking kan daar een flinke invloed hebben op het verloop. Dat betekent niet dat er helemaal geen keuzes zijn, maar je hebt niet alles zelf in de hand.
Aan de andere kant zijn er spellen met nauwelijks geluk. Bij schaken is er bijvoorbeeld geen dobbelsteen en trek je geen willekeurige kaarten. Beide spelers hebben dezelfde informatie. Ook Go en Hive hebben een zeer kleine geluksfactor. Bij zulke spellen draait het vooral om inzicht, patroonherkenning en vooruitdenken.
Is geluk eigenlijk wel slecht?
Nee. Sterker nog, een beetje geluk kan een spel juist spannender maken. Als de beste speler altijd wint, kan een beginner na één of twee partijen afhaken. Een geluksfactor kan ervoor zorgen dat iedereen een kans houdt.
Dat is vooral prettig bij familiespellen. Een kind hoeft dan niet automatisch te verliezen van een volwassene die al jaren bordspellen speelt.
Het is daarom niet zozeer de vraag of een spel geluk bevat, maar of de hoeveelheid geluk past bij wat je van het spel verwacht.
Spellen voor kinderen, tieners en volwassenen
Een goed spel past niet alleen bij de leeftijd die op de doos staat. Het moet ook aansluiten bij de manier waarop iemand graag speelt.
Bij jonge kinderen zijn eenvoudige regels en een korte speelduur belangrijk. Een kleuter kan prima onthouden dat hij een bepaalde kleur moet zoeken of een kaart moet omdraaien, maar een spel waarbij hij zes regels tegelijk moet toepassen kan al snel frustrerend worden.
Dobble, Halli Galli, Uno en verschillende eenvoudige geheugenspellen zijn voorbeelden van spellen die goed bij kinderen kunnen passen. Bij kinderen is een spel van vijftien minuten bovendien vaak succesvoller dan een spel dat volgens de doos “beter” is maar drie kwartier duurt.
Tieners kunnen meestal complexere spellen aan. Daarbij wordt sociale interactie vaak belangrijker. Partyspellen, muziekspellen, quizzen, bluffspellen en spellen waarbij je elkaar een beetje kunt uitdagen doen het vaak goed. 30 Seconds, Codenames en Hitster zijn voorbeelden die in veel verschillende groepen kunnen werken.
Bij volwassenen is de keuze enorm. Er zijn lichte familiespellen, zware strategische spellen, humoristische partyspellen, rollenspellen, coöperatieve spellen en spellen met veel sociale interactie. Een belangrijke scheidslijn is daarom niet zozeer kind versus volwassene, maar beginner versus ervaren speler en rustig spelen versus fanatiek spelen.
Een volwassene die nooit bordspellen speelt, kan bijvoorbeeld veel meer plezier hebben aan Ticket to Ride dan aan een zwaar strategiespel.
Spellen in Nederland: populariteit en verkoop
Spellen zijn in Nederland beslist geen kleine hobby. Volgens cijfers van marktonderzoeksbureau Circana werden in 2023 in Nederland ongeveer 8,7 miljoen bordspellen verkocht, met een gezamenlijke waarde van ruim 119 miljoen euro. Dat waren er duidelijk meer dan in het pre-coronajaar 2019.
Dat cijfer moet je wel goed lezen. Het gaat om verkochte bordspellen en niet om het aantal verschillende spellen dat Nederlandse huishoudens bezitten. Bovendien is er geen centrale registratie van alle spellen die mensen thuis hebben liggen. Eén huishouden kan hetzelfde spel tweedehands kopen, weggeven en later opnieuw aanschaffen.
Wel geeft het verkoopvolume een goed beeld van de omvang van de markt. De belangstelling voor spellen is bovendien breder dan alleen de bekende klassiekers. Naast Monopoly, Uno en Risk is er een enorme markt voor moderne bordspellen, familiespellen, partyspellen, strategische spellen, coöperatieve spellen en spellen voor twee spelers.
Dat zie je ook terug bij gespecialiseerde spellenwinkels. Daar bestaan inmiddels aparte categorieën voor bijvoorbeeld solo-spellen, spellen voor twee personen, partyspellen, coöperatieve spellen en storytelling- of gespreksstarters.
Het is daardoor eigenlijk niet meer mogelijk om over “de gemiddelde bordspeler” te spreken. De ene speler wil twintig minuten lachen met vrienden, terwijl een andere speler vier uur lang een beschaving wil opbouwen.
Alleen spelen of met z’n tweeën
Alleen een spel spelen klinkt voor sommige mensen misschien wat vreemd, maar solo-spellen vormen inmiddels een interessante categorie binnen de spellenwereld. Het grote voordeel is natuurlijk dat je niet hoeft te wachten tot iemand anders tijd heeft.
Spirit Island is een voorbeeld van een bordspel dat ook uitstekend alleen gespeeld kan worden, al is het behoorlijk uitdagend. Ook veel andere moderne bordspellen hebben een speciale solomodus.
Alleen spelen heeft bovendien een voordeel dat je bij een groepsspel niet hebt: je kunt volledig je eigen tempo bepalen. Je kunt rustig nadenken, een strategie uitproberen en een moeilijk scenario opnieuw spelen. Daardoor voelt een goed solospel soms bijna als een puzzel die je tegen jezelf speelt.
Met twee spelers zijn er weer heel andere mogelijkheden. Schaken is natuurlijk het klassieke voorbeeld, maar ook moderne spellen als 7 Wonders Duel, Patchwork en Hive zijn speciaal interessant met twee spelers.
Het voordeel van een tweepersoonsspel is dat je de ander voortdurend in de gaten kunt houden. Bij een spel met vier spelers kan iemand een paar beurten later opeens een heel ander plan uitvoeren. Met twee spelers zie je meestal beter wat je tegenstander probeert, waardoor spellen vaak directer en tactischer worden.
Let er bij het kopen wel op dat een spel voor twee spelers niet automatisch hetzelfde speelt als met vier personen. Sommige spellen komen met twee spelers juist beter tot hun recht, terwijl andere spellen dan minder interessant worden.
Hoe kies je het juiste spel?
De handigste manier om een spel te kiezen is om eerst naar de situatie te kijken en pas daarna naar het spel zelf.
Wil je vooral lachen of juist winnen? Wil je rustig nadenken of snel spelen? Speel je met kinderen of volwassenen? Ben je met z’n tweeën of met een grote groep? Hoeveel tijd hebben jullie? Vinden jullie geluk leuk of willen jullie zoveel mogelijk invloed hebben op het resultaat?
Dat zijn eigenlijk betere vragen dan “Wat is het beste bordspel?”
Een spel kan fantastisch zijn en toch totaal verkeerd voor jouw avond.
Denk ook aan de speelduur en wachttijd
Een vaak vergeten punt is hoeveel tijd spelers tussen hun beurten door niets doen. Een spel kan op papier geschikt zijn voor acht personen, maar als iedereen lang moet wachten voordat hij weer aan de beurt is, kan het met zo’n grote groep behoorlijk saai worden.
Bij een partyspel is dat extra belangrijk. Daar wil je meestal dat mensen voortdurend betrokken blijven.
Bij kinderen geldt hetzelfde. Een spel van twintig minuten waarin iedereen steeds iets mag doen, kan veel leuker zijn dan een spel van tien minuten waarin een kind de helft van de tijd moet wachten.
Wanneer is een spel echt goed?
Een goed spel heeft interessante keuzes, maar dat betekent niet dat het ingewikkeld moet zijn. Het heeft regels die logisch aanvoelen, een prettig tempo en voldoende afwisseling om interessant te blijven.
Daarnaast is er iets wat je niet in een spelregelboek kunt zetten: sfeer.
Sommige spellen zorgen ervoor dat iedereen praat en lacht. Andere maken de hele tafel stil omdat iedereen diep aan het nadenken is. Beide kunnen geweldig zijn, afhankelijk van het moment.
Misschien is er zelfs een betere test voor een spel dan de recensies en beoordelingen op internet: komt het vanzelf weer uit de kast?
Je kent het waarschijnlijk wel. Je koopt een prachtig spel met geweldige recensies en iedereen is enthousiast. Je speelt het één keer en daarna verdwijnt het ergens achter in de kast.
Ondertussen ligt dat eenvoudige kaartspel dat je ooit voor weinig geld kocht steeds op tafel.
Dat zegt eigenlijk veel. De waarde van een spel zit niet alleen in de kwaliteit van het spel zelf, maar ook in hoe makkelijk je het opnieuw pakt. Een spel van twintig minuten dat je vijftig keer speelt, kan uiteindelijk veel meer plezier opleveren dan een duur spel dat twee keer op tafel komt.
Conclusie
De wereld van spellen is veel groter dan Monopoly, Mens erger je niet en een pak speelkaarten. Er zijn bordspellen, kaartspellen, dobbelspellen, vloerspellen, buitenspellen, rollenspellen en puzzelspellen. Binnen die vormen bestaan weer strategische spellen, familiespellen, partyspellen, coöperatieve spellen, wargames, quizzen, bluffspellen en gespreksstarters.
Ook qua spelers is er voor vrijwel iedere situatie iets te vinden. Voor kinderen zijn eenvoudige spellen met korte speelduur vaak ideaal. Tieners houden vaak van sociale interactie, humor en competitie. Volwassenen kunnen kiezen uit zowel eenvoudige familiespellen als extreem ingewikkelde strategische spellen. En dan is er nog de keuze tussen alleen spelen, met z’n tweeën of met een grote groep.
De Nederlandse markt laat in ieder geval zien dat spellen nog steeds enorm populair zijn. Met miljoenen verkochte bordspellen per jaar is het duidelijk dat het spelletje aan de keukentafel nog lang niet is verdwenen.
Misschien is dat ook helemaal niet zo vreemd. Een goed spel heeft iets wat een telefoon, televisie of computer niet helemaal kan vervangen. Je zit tegenover andere mensen. Je reageert op elkaar, probeert elkaar te slim af te zijn, maakt soms een enorme fout en wilt daarna meteen nog een keer.
En uiteindelijk is dat waarschijnlijk de belangrijkste eigenschap van een goed spel: dat je na afloop niet alleen weet wie er gewonnen heeft, maar vooral dat je zin hebt om het nog een keer te spelen.
Geef een reactie